Khi trí tuệ nhân tạo – AI (Artificial Intelligence) bắt đầu sáng tạo: Viết bài, vẽ hình, làm nhạc, thiết kế logo, làm video nhiều người cảm thấy vừa ngạc nhiên vừa lo lắng. Trước đây, sáng tạo được xem là lĩnh vực rất “con người”, khó có thể thay thế bằng máy móc. Nhưng chỉ trong vài năm gần đây, AI đã làm được nhiều việc mà trước đây cần đến người có kỹ năng.
Mình nhớ lần đầu thử dùng AI để viết một đoạn văn. Kết quả khá tốt, thậm chí nhanh hơn nhiều so với khi tự viết. Sau đó thử tạo hình ảnh, rồi thử nhờ AI gợi ý ý tưởng. Cảm giác ban đầu là tiện lợi, nhưng cũng có chút băn khoăn: nếu cái gì AI cũng làm được, vậy vai trò của con người sẽ ở đâu?
Câu hỏi này không chỉ của riêng mình. Rất nhiều người làm trong lĩnh vực sáng tạo đang tự hỏi: AI là công cụ hỗ trợ, hay đang trở thành đối thủ cạnh tranh?
AI đang thay đổi cách chúng ta sáng tạo
Trước đây, muốn thực hiện một bài viết, chúng ta phải tự nghĩ từ đầu.
Muốn thiết kế đồ họa, chúng ta phải học phần mềm.
Muốn sáng tác một bài hát, một bản nhạc, phải biết nhạc lý.
Bây giờ, AI có thể giúp chúng ta rất nhiều bước. Chúng ta chỉ cần mô tả ý tưởng, AI có thể tạo ra bản nháp trong vài giây.
Điều này làm cho quá trình sáng tạo thay đổi. Không còn bắt đầu từ con số “0” tròn trĩnh , mà bắt đầu từ một gợi ý. Chúng ta luôn có thể chỉnh sửa, bổ sung, hoặc chọn lọc, lựa chọn kết quả tốt nhất.
Trong nghiên cứu về công nghệ, người ta gọi đây là sáng tạo có hỗ trợ (augmented creativity). Nghĩa là các công cụ giúp con người làm nhanh hơn, nhưng không nhất thiết thay thế hoàn toàn.
Nếu dùng đúng, trí tuệ nhân tạo – AI giúp tiết kiệm thời gian. Nếu dùng sai, AI có thể làm cho sản phẩm trở nên giống nhau.
Nỗi lo lớn nhất là mất đi sự độc đáo
Một trong những điều khiến nhiều người lo lắng là trí tuệ nhân tạo AI học từ dữ liệu có sẵn. Điều đó có nghĩa là nó dựa trên những tri thức đã tồn tại.
Vì vậy, có ý kiến cho rằng AI chỉ tổng hợp lại, chứ không thật sự sáng tạo.
Trong thực tế, mình thấy điều này đúng một phần.
Khi dùng sử dụng AI quá nhiều, đôi khi dễ thấy các ý tưởng trùng lắp. Nếu chỉ lấy kết quả từ AI mà không chỉnh sửa, sản phẩm sẽ thiếu cá tính.
Sáng tạo của con người không chỉ là tạo ra thứ mới, mà còn là cách nhìn riêng, trải nghiệm riêng, cảm xúc riêng. Những điều này AI rất khó có.
Vì vậy, vấn đề không phải là AI có sáng tạo ra tất cả hay không, mà là con người có còn muốn sáng tạo nữa hay không.
Người biết dùng trí tuệ nhân tạo – AI có thể sáng tạo nhanh hơn
Sau một thời gian thử, mình nhận ra AI không làm cho công việc của những người sáng tạo mất đi, mà làm cho sự khác biệt rõ hơn.
Những người chỉ dùng AI để sáng tạo, làm thay sẽ phụ thuộc vào AI.
Những người biết dùng AI để hỗ trợ cho việc sáng tạo sẽ làm nhanh hơn, hiệu quả hơn.
Ví dụ:
- Dùng AI để gợi ý, rồi tự chỉnh sửa.
- Dùng AI để tìm ý tưởng, rồi phát triển thêm.
- Dùng AI để làm bản nháp, rồi hoàn thiện.
Trong trường hợp đó, AI giống như một công cụ, không phải đối thủ.
Điều này cũng từng xảy ra khi máy tính xuất hiện. Người biết sử dụng phần mềm làm việc hiệu quả hơn, nhưng người có ý tưởng vẫn là người quyết định.
Sáng tạo không chỉ là kỹ năng, mà còn là trải nghiệm
Một điều mình nhận ra là AI có thể tạo ra nội dung rất nhanh, nhưng trải nghiệm sống thì không thể tạo bằng dữ liệu.
Một bài viết có thể đúng về mặt thông tin, nhưng chưa chắc có cảm xúc. Một bức hình có thể đẹp, nhưng chưa chắc có câu chuyện. Một bản nhạc có thể hay, nhưng chưa chắc có ký ức.
Sáng tạo của con người thường gắn với trải nghiệm thật từ cuộc sống đã đi qua. Sáng tạo phản ánh những điều đã sống, đã thấy, đã nghĩ, đã cảm.
AI có thể học từ dữ liệu, nhưng không sống như con người.
Vì vậy, có thể trong tương lai, giá trị của sáng tạo cá nhân sẽ càng rõ hơn, chứ không mất đi.
Có lẽ AI không phải đối thủ, mà là một công cụ mới
Sau khi thử nhiều công cụ khác nhau, mình thấy cảm giác lo lắng ban đầu dần giảm đi. Không phải vì AI yếu, mà vì hiểu rõ hơn nó làm được gì và không làm được gì.
AI làm rất tốt những việc:
- Làm nhanh
- Theo mẫu.
- Dựa trên dữ liệu.
- Lặp lại nhiều lần.
Con người vẫn mạnh ở những việc:
- Hiểu bối cảnh.
- Có cảm xúc.
- Có trải nghiệm.
- Có góc nhìn riêng.
Nếu nhìn theo cách đó, AI không hẳn là đối thủ. Nó giống một công cụ mới, giống như máy tính, Internet, hay phần mềm trước đây.
Người biết dùng công cụ thường có lợi thế. Người không dùng có thể thấy khó khăn hơn. Nhưng sáng tạo vẫn là việc của con người.
AI và sáng tạo – góc nhìn tổng hợp trong thời đại mới
AI đang thay đổi lĩnh vực sáng tạo theo nhiều cách khác nhau. Những công việc như viết nội dung, thiết kế, làm nhạc, lập trình, hoặc sản xuất hình ảnh đều có thể được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo.
AI giúp làm nhanh hơn, tạo nhiều lựa chọn hơn, và giảm bớt những phần lặp lại. Tuy nhiên, AI vẫn phụ thuộc vào dữ liệu có sẵn, nên khó thay thế hoàn toàn sự sáng tạo mang tính cá nhân.
Trong thời đại AI, người làm sáng tạo không chỉ cần kỹ năng chuyên môn, mà còn cần biết sử dụng công cụ, biết chọn lọc, và biết giữ phong cách riêng. Người biết kết hợp giữa ý tưởng của mình và sức mạnh của AI thường có lợi thế hơn.
Lê Ngọc Bảo tổng hợp nội dung và biên tập.
