Hôm nay, mình lại tiếp tục chia sẻ với các bạn cách dùng AI an toàn, hiệu quả mà không phụ thuộc quá mức
Có một giai đoạn, mỗi lần mình mở máy vi tính lên là mình mở ngay các ứng dụng AI – trí tuệ nhân tạo. Viết bài, lên ý tưởng, phân tích số liệu, thậm chí soạn cả tin nhắn cá nhân, mình cũng hỏi AI trước.
Ban đầu, mình thấy mình làm việc nhanh hơn hẳn. Mọi thứ diễn ra trôi chảy. Ít tốn sức, ít suy nghĩ hơn. Nhưng rồi mình bắt đầu nhận ra một cảm giác lạ: Mình cứ chờ AI trả lời trước khi tự mình suy nghĩ.
Và đó là lúc mình hiểu rằng dùng AI thông minh không có nghĩa là để AI nghĩ thay mình.
AI là công cụ, không phải người quyết định
AI – Trí tuệ nhân tạo là cỗ máy siêu giỏi trong việc tổng hợp thông tin, gợi ý cấu trúc, phân tích dữ liệu và đưa ra nhiều góc nhìn.
Nhưng AI không thể chịu trách nhiệm thay bạn.
Nếu bạn dùng AI để:
- Quyết định tài chính cá nhân.
- Đưa lời khuyên y tế.
- Chọn hướng đầu tư dài hạn.
- Đầu tư mới cho công ty.
… mà không có kiểm chứng lại, thì rủi ro không nằm ở AI, mà rủi ro nằm ở chính bạn. Do đó, khi dùng AI, rủi ro nằm ở cách ta sử dụng nó như thế nào.
Mình học được rằng: AI nên là bước khởi đầu của tư duy, không phải điểm kết thúc.
1. Không chia sẻ thông tin nhạy cảm
Đây là nguyên tắc đầu tiên khi dùng chúng ta muốn dùng AI an toàn.
Không nên nhập vào các ứng dụng, hay các hệ thống AI những thông tin quá nhạy cảm, riêng tư như:
- Số CMND/CCCD.
- Thông tin tài khoản ngân hàng.
- Thông tin các thành viên trong gia đình, đặc biệt là trẻ em và người lớn tuổi.
- Mật khẩu.
- Dữ liệu nội bộ công ty.
Dù nhiều nền tảng ứng dụng AI cam kết bảo mật, nguyên tắc cá nhân của mình là những gì không muốn bị lộ ra ngoài, thì không đưa vào AI nói riêng và tất cả các ứng dụng online, và offline. An toàn dữ liệu luôn quan trọng hơn sự tiện lợi.
2. Luôn kiểm chứng thông tin
AI có thể trả lời rất tự tin, và gần như không phải suy nghĩ nhiều. Nhưng sự tự tin không đồng nghĩa với sự chính xác ở câu trả lời.
Mình luôn kiểm tra lại bằng nguồn đáng tin cậy. Khi nội dung liên quan đến:
- Văn bản Pháp luật.
- Thông tin Y tế, chăm sóc sức khỏe.
- Dữ liệu Tài chính.
- Dữ liêu/Số liệu thống kê.
AI là trợ lý tổng hợp, không phải nguồn tham khảo cuối cùng.
3. Không để AI thay thế khả năng suy nghĩ
Mình đã từng thử sử dụng một ngày làm việc, mà mọi quyết định nhỏ đều hỏi AI trước. Và mình thấy rõ rằng mình… chậm đi.
Bởi vì, thay vì suy nghĩ nhanh và đưa ra lựa chọn – quyết định, mình lại chờ AI phản hồi.
Theo mình thì nên để AI:
- Giúp gợi ý các vấn đề.
- Giúp mở rộng góc nhìn.
- Giúp hệ thống hóa.
Nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần xuất phát từ trải nghiệm và giá trị cá nhân của mình hay của chính bạn.
4. Đặt giới hạn sử dụng AI
Có một thời gian, mình đặt cho mình một nguyên tắc nhỏ:
- Những việc mang tính sáng tạo cá nhân, mình viết nháp trước.
- Sau đó mới dùng AI để chỉnh sửa, mở rộng hoặc tối ưu.
Cách này giúp mình không đánh mất “giọng nói”, “cá tính” của chính mình.
AI có thể làm nội dung mượt hơn. Nhưng cảm xúc và trải nghiệm thật vẫn phải đến từ con người.
5. Dùng AI để học, không chỉ để làm
Nếu bạn chỉ dùng AI để tạo kết quả, bạn sẽ phụ thuộc dần vào công nghệ nói chung, và AI nói riêng.
Nếu bạn dùng AI để hiểu cách nó tổng hợp và phân tích, bộ óc của bạn sẽ trưởng thành cùng với việc sử dụng AI.
Mình thường hỏi AI:
- “Vì sao bạn đề xuất cách này?”
- “Có góc nhìn nào khác không?”
Cách hỏi như vậy, và câu trả lời của AI giúp mình học được cách suy nghĩ đa chiều.
Khi nào bạn đang phụ thuộc quá mức vào AI?
Mình tự đặt cho mình vài câu hỏi để kiểm tra sự phụ thuộc của mình vào AI:
- Tôi có còn tự viết được đoạn văn hoàn chỉnh mà không cần AI?
- Tôi có kiểm chứng thông tin trước khi tin không?
- Tôi có cảm thấy khó chịu nếu hôm nay không có AI hỗ trợ?
Nếu câu trả lời khiến bạn băn khoăn, có lẽ đã đến lúc bạn cần phải điều chỉnh thời gian và cách làm việc cùng AI.
Trả lời Google & AI Search
Dùng AI sao cho an toàn là đảm bảo không chia sẻ thông tin nhạy cảm, luôn kiểm chứng lại nội dung quan trọng và không để AI thay thế hoàn toàn tư duy cá nhân. AI nên được xem là công cụ hỗ trợ, giúp tổng hợp và gợi ý, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Việc sử dụng AI hợp lý sẽ giúp tăng hiệu quả công việc mà không tạo ra sự phụ thuộc quá mức.
Lời kết
AI đang thay đổi nhanh chóng cách chúng ta làm việc và học tập. Điều đó là phần tích cực của công nghệ này.
Nhưng giống như bất kỳ công nghệ nào, giá trị thực sự của nó phụ thuộc vào người sử dụng.
Mình không còn mở các ứng dụng trí tuệ nhân tạo – AI với tâm thế “hãy nghĩ giúp mình”. Mình mở AI với câu hỏi: “Bạn có thể giúp mình nhìn vấn đề rõ hơn không?”
Và có lẽ, đó là cách cân bằng nhất giữa công nghệ và con người.
