Tóm tắt nội dung bài viết.
Năm 2017, thị trường tiền mã hóa chứng kiến cơn sốt gọi vốn chưa từng có mang tên ICO. Nhờ chuẩn token ERC-20 trên Ethereum, hàng trăm dự án dễ dàng phát hành token mới. Hơn 900 ICO huy động khoảng 7 tỷ USD chỉ trong một năm. Hàng ngàn altcoin ra đời, từ dự án nghiêm túc đến các bản sao whitepaper thiếu chất lượng. Cùng lúc đó, cộng đồng Bitcoin rơi vào “cuộc chiến block size”, khi hai phe tranh cãi gay gắt về cách mở rộng mạng lưới. Bất đồng lên đỉnh điểm ngày 1/8/2017, dẫn đến sự ra đời của Bitcoin Cash.
Cuối năm 2017, các cơ quan quản lý bắt đầu siết chặt. Trung Quốc và Hàn Quốc cấm ICO, còn Ủy ban Chứng khoán Mỹ cảnh báo nhiều token là chứng khoán chưa đăng ký. Thị trường vẫn tăng đến đỉnh 829 tỷ USD vào tháng 1/2018, trước khi mất 70% giá trị chỉ trong bốn tháng. Hơn 1.000 dự án crypto biến mất sau đó, mở ra “mùa đông crypto” đầu tiên. Bài viết phân tích bối cảnh, diễn biến và tác động của giai đoạn này, đồng thời rút ra bài học về đầu cơ và giá trị công nghệ thực sự, làm nền cho câu chuyện tiếp theo về mùa hè DeFi 2020.
Đây là bài thứ 5, trong loạt bài giới thiệu với các bạn về Số hóa tài sản thực, tiền điện tử.
Mở đầu
Tháng 6 năm 2017, trình duyệt Brave huy động 35 triệu USD. Thời gian chỉ chưa đầy 30 giây. Nhà đầu tư khắp thế giới tranh nhau xác nhận giao dịch. Rất ít người đọc hết whitepaper dự án. Họ chỉ sợ lỡ mất cơ hội làm giàu. Đó chính là hình ảnh tiêu biểu của năm 2017. Đây là năm mà Initial Coin Offering, gọi tắt là ICO, biến từ một khái niệm ít người biết thành cơn sốt toàn cầu. Nó cuốn theo hàng triệu nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức lớn. Hàng ngàn dự án ra đời chỉ sau vài tháng. Hàng tỷ USD đổ vào thị trường tiền mã hóa mỗi quý.
Nhưng phía sau ánh hào quang ấy là một cuộc chiến nội bộ gay gắt. Cuộc chiến này diễn ra ngay trong cộng đồng Bitcoin. Một cú sập lịch sử cũng đang chờ ở phía trước. Bài viết này đưa bạn trở lại giai đoạn 2017 – 2018. Đây là thời kỳ định hình toàn bộ tư duy đầu tư crypto về sau.
1. Bối Cảnh: Từ Bitcoin Đến Ethereum, Bệ Phóng Cho Làn Sóng ICO
Trước năm 2017, thị trường tiền mã hóa còn khá nhỏ. Ít người ngoài ngành công nghệ quan tâm đến nó. Bitcoin gần như một mình thống trị cuộc chơi suốt nhiều năm. Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi Ethereum ra mắt vào năm 2015. Khác với Bitcoin, Ethereum không chỉ là một đồng tiền số. Nó mang đến khái niệm hợp đồng thông minh, hay smart contract. Đây là những đoạn code tự động thực thi trên blockchain. Nhờ đó, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra một token mới. Việc này chỉ cần vài dòng lệnh, dựa trên chuẩn kỹ thuật ERC-20. Bản thân Ethereum cũng từng gọi vốn theo mô hình tương tự.
Vào năm 2014, dự án huy động được khoảng 18 triệu USD. Số tiền này đến từ cộng đồng quốc tế. Đây được xem là một trong những ICO đầu tiên có quy mô đáng chú ý.
Mô hình ICO hấp dẫn nhà sáng lập ở một điểm quan trọng. Nó bỏ qua hoàn toàn các bên trung gian truyền thống. Startup không cần xin vay ngân hàng. Startup cũng không cần thuyết phục quỹ đầu tư mạo hiểm. Họ chỉ cần một bản whitepaper trình bày ý tưởng. Họ cần thêm một địa chỉ ví điện tử. Cuối cùng, họ cần một cộng đồng đủ tin tưởng để rót tiền. Chuẩn token ERC-20 trên Ethereum khiến việc phát hành coin trở nên rất đơn giản. Một lập trình viên có kinh nghiệm cơ bản có thể tạo token mới chỉ trong vài giờ. Chính sự đơn giản này đã mở đường cho làn sóng ICO bùng nổ trong năm kế tiếp.
2. Cơn Sốt ICO Bùng Nổ Và Hàng Ngàn Altcoin Ra Đời
Năm 2017
Trong năm này thị trường ICO chính thức phát nổ theo đúng nghĩa đen. Theo thống kê của CoinSchedule, có tới hơn 900 dự án ICO diễn ra trong năm. Tổng số vốn huy động đạt khoảng 7 tỷ USD trên toàn cầu. Con số này gấp nhiều lần so với năm 2016. Khi đó, ICO vẫn còn là sân chơi của một nhóm nhỏ người am hiểu công nghệ. Nhiều thương vụ gây chấn động toàn ngành. Chúng thu hút cả báo chí tài chính truyền thống. Filecoin là dự án lưu trữ dữ liệu phi tập trung. Dự án này huy động 257 triệu USD chỉ trong năm 2017. EOS là dự án blockchain của công ty Block.one. Vòng gọi vốn của EOS kéo dài suốt một năm. Dự án thu về khoảng 4 tỷ USD. Đây trở thành ICO lớn nhất lịch sử tại thời điểm đó.
Sang năm 2018,
Telegram tiếp tục gọi được 1,7 tỷ USD cho dự án blockchain riêng. Vòng gọi vốn này chỉ giới hạn cho nhà đầu tư tư nhân có tiềm lực lớn. Sự dễ dàng của chuẩn ERC-20 khiến số lượng altcoin tăng vọt theo cấp số nhân. Hàng ngàn token mới xuất hiện chỉ trong vài tháng. Chúng trải dài từ lĩnh vực game, mạng xã hội, đến tài chính và cả nông nghiệp.
Một số dự án thực sự sở hữu công nghệ và đội ngũ nghiêm túc. Phần lớn còn lại chỉ đơn thuần sao chép whitepaper có sẵn. Họ đổi vài chi tiết nhỏ, rồi tung ra thị trường để kêu gọi vốn nhanh nhất có thể.
Giá Ether cũng tăng phi mã trong giai đoạn này. Nó tăng từ khoảng 10 USD hồi đầu năm lên gần 1.400 USD vào tháng 1 năm 2018. Điều này càng đổ thêm dầu vào cơn sốt đầu cơ toàn thị trường. Tâm lý FOMO, tức nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội, lan rộng khắp mạng xã hội. Nó cũng lan sang các diễn đàn crypto và cả những nhóm chat riêng tư.
3. Cuộc Chiến Block Size Và Sự Ra Đời Của Bitcoin Cash
Trong lúc ICO bùng nổ khắp nơi, nội bộ cộng đồng Bitcoin lại rơi vào một cuộc khủng hoảng riêng. Mâu thuẫn này đã âm ỉ từ nhiều năm trước. Nguyên nhân bắt nguồn từ giới hạn kích thước khối, thường gọi tắt là block size. Satoshi Nakamoto thiết lập giới hạn này từ năm 2010, ở mức 1MB cho mỗi khối giao dịch. Khi lượng người dùng Bitcoin tăng vọt, mạng lưới bắt đầu tắc nghẽn nghiêm trọng. Giữa năm 2017, có lúc hơn 200.000 giao dịch bị kẹt trong hàng đợi. Chúng chưa được xác nhận. Phí giao dịch trung bình có thời điểm vọt lên tới 27 USD cho mỗi lần chuyển tiền. Bitcoin gần như mất đi khả năng thanh toán nhỏ lẻ hàng ngày.
Sự kiện đánh dấu lần chia tách gây tiếng vang lớn nhất trong lịch sử phát triển của Bitcoin.
Cộng đồng nhanh chóng chia thành hai phe rõ rệt. Một bên muốn giữ block nhỏ để đảm bảo tính phi tập trung của mạng lưới. Họ ủng hộ giải pháp mở rộng thông qua bản nâng cấp kỹ thuật mang tên SegWit. Bên còn lại thường được gọi là “big blocker”. Họ cho rằng cần tăng trực tiếp kích thước khối. Mục tiêu là để Bitcoin thực sự trở thành phương tiện thanh toán hàng ngày. Bất đồng này kéo dài nhiều năm mà không thể dung hòa. Nhiều nỗ lực thỏa hiệp kỹ thuật từ cả hai phía đều thất bại.
Cuối cùng, ngày 1 tháng 8 năm 2017, mọi thứ đi đến hồi kết. Tại block số 478.558, phe ủng hộ block lớn chính thức tách chuỗi. Sự kiện này khai sinh Bitcoin Cash, đồng tiền có kích thước khối 8MB. Sau này, kích thước khối còn được nâng lên tới 32MB. Giới trong ngành gọi đây là “cuộc chiến block size”.
4. Làn Sóng Quản Lý Siết Chặt Và Cú Sập 2018
Cuối năm 2017, thị trường vẫn đang hưng phấn tột độ. Nhưng các cơ quan quản lý trên thế giới bắt đầu vào cuộc. Tháng 7 năm 2017, Ủy ban Chứng khoán Mỹ công bố báo cáo điều tra về vụ The DAO. Báo cáo cảnh báo rằng nhiều loại token bán qua ICO có thể bị xem là chứng khoán.
Ngày 4 tháng 9 năm 2017, bảy cơ quan quản lý Trung Quốc đồng loạt ra tay. Đứng đầu là Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc. Họ tuyên bố cấm hoàn toàn hoạt động ICO trong nước. Các dự án còn được yêu cầu hoàn trả vốn cho nhà đầu tư. Chỉ ít ngày sau, Hàn Quốc cũng ban hành lệnh cấm tương tự. Lý do được đưa ra là dòng vốn đang chảy vào hướng đầu cơ thiếu lành mạnh. Dù vậy, dòng tiền đầu cơ vẫn tiếp tục đổ vào thị trường thêm vài tháng nữa. Nó bất chấp những cảnh báo liên tiếp từ giới quản lý. Tổng vốn hóa toàn thị trường crypto đạt đỉnh vào tháng 1 năm 2018. Con số này là khoảng 829 tỷ USD, tăng gấp 46 lần so với đầu năm 2017.
Thị trường chính thức bước vào giai đoạn về sau được giới đầu tư gọi là mùa đông crypto đầu tiên.
Nhưng ngay sau đó, bong bóng chính thức vỡ tan. Chỉ trong bốn tháng, thị trường mất tới 70% giá trị. Hàng loạt nhà đầu tư mua ở đỉnh phải chịu thiệt hại nặng nề. Sang năm 2018, giới quản lý Mỹ tiếp tục siết chặt hơn nữa. Các dự án như Airfox và Paragon buộc phải đăng ký token của họ như chứng khoán chính thức. Hàng loạt dự án ICO không có sản phẩm thực tế dần dần biến mất khỏi thị trường. Theo thống kê từ trang Deadcoins, hơn 1.000 dự án crypto đã “khai tử” trong giai đoạn hậu ICO này.
5. Bài Học & Góc Nhìn
Cơn sốt ICO 2017 để lại nhiều bài học đắt giá. Nó có giá trị cho cả nhà đầu tư lẫn người xây dựng dự án.
- Thứ nhất, tâm lý đám đông có thể đẩy giá tài sản đi rất xa. Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội cũng góp phần không nhỏ. Giá trị tài sản khi đó rời xa giá trị thực trong thời gian ngắn.
- Thứ hai, sự dễ dàng trong việc phát hành token không đồng nghĩa với chất lượng dự án. Phần lớn altcoin ra đời năm 2017 không còn tồn tại đến hôm nay.
- Thứ ba, quy định pháp lý luôn đi sau công nghệ một bước. Nhưng khi đã vào cuộc, tác động của nó có thể diễn ra rất nhanh và rất mạnh.
Cuộc chiến block size cũng cho thấy một điều quan trọng không kém. Ngay cả trong một cộng đồng công nghệ gắn bó lâu năm, bất đồng triết lý vẫn có thể dẫn đến chia tách.
Tuy nhiên, không phải mọi thứ từ giai đoạn này đều mang màu sắc tiêu cực. Chính trong mùa đông crypto 2018, nhiều dự án nền tảng đã âm thầm xây dựng sản phẩm thực sự. Họ không chạy theo trào lưu ngắn hạn. Ethereum tiếp tục phát triển hệ sinh thái bất chấp giá token lao dốc. Chainlink và MakerDAO cũng bắt đầu định hình ngay trong giai đoạn thị trường ảm đạm nhất. Bong bóng vỡ tan, nhưng phần hạ tầng công nghệ thật sự vẫn ở lại. Nó tiếp tục được cải thiện qua từng năm. Nền móng này chuẩn bị cho những chu kỳ tăng trưởng tiếp theo của toàn ngành.
Kết Luận
Mùa đông crypto đầu tiên kéo dài đến gần cuối năm 2019. Nó thậm chí kéo sang cả đầu năm 2020. Đây là giai đoạn khắc nghiệt nhưng cần thiết cho toàn ngành. Thị trường buộc phải sàng lọc giữa dự án có giá trị thực và dự án chạy theo trào lưu. Chính trong sự im ắng đó, một làn sóng công nghệ mới đang âm thầm hình thành. Nó xuất hiện ngay trên nền tảng Ethereum. Ở kỳ tiếp theo, chúng ta sẽ cùng khám phá “Mùa Hè DeFi 2020”. Đây là giai đoạn mà các giao thức tài chính phi tập trung bùng nổ mạnh mẽ. Chúng tái định hình toàn bộ cách con người vay, cho vay và giao dịch tài sản. Tất cả diễn ra mà không cần đến bất kỳ ngân hàng truyền thống nào.
Câu Hỏi Thường Gặp
1. ICO là gì và vì sao bùng nổ mạnh vào năm 2017? ICO (Initial Coin Offering) là hình thức gọi vốn bằng cách phát hành token mới cho nhà đầu tư. Năm 2017, ICO bùng nổ nhờ chuẩn ERC-20 trên Ethereum giúp việc tạo token trở nên dễ dàng. Tâm lý đầu cơ và kỳ vọng lợi nhuận cao cũng thúc đẩy dòng tiền đổ vào ồ ạt.
2. Cuộc chiến block size và Bitcoin Cash fork có ý nghĩa gì? Đây là mâu thuẫn giữa hai tầm nhìn phát triển Bitcoin: giữ block nhỏ để bảo toàn tính phi tập trung, hay tăng block để mở rộng khả năng thanh toán. Kết quả là Bitcoin tách thành hai chuỗi vào ngày 1/8/2017, tạo ra Bitcoin Cash song song với Bitcoin gốc.
3. Điều gì thực sự gây ra cú sập thị trường crypto năm 2018? Cú sập đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: bong bóng đầu cơ quá đà, làn sóng siết quản lý từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Mỹ, cùng với việc hàng loạt dự án ICO không có sản phẩm thực tế bị lộ ra là kém chất lượng hoặc lừa đảo.
Nguồn Tham Khảo (Tiếng Anh)
Yahoo Finance – “Survivors of 2018-20 Crypto Winter Show the Way Through New Bear Market”: finance.yahoo.com/news/survivors-2018-20-crypto-winter
Xem thêm bài trước Sự kiện The DAO Hack năm 2016 – Khi “Code is Law” va chạm thực tế của tiền số.
